De coronacrisis is niet alleen bepalend voor de economische situatie in 2020, maar werpt zijn schaduwen ook vooruit naar volgend jaar, stellen vijf financieel experts. De onzekerheid in de markt houdt aan, met alle gevolgen van dien. Tegelijkertijd signaleren ze fantastische initiatieven bij ondernemers, die nieuwe ideeën bedenken, hun businessmodel aanpassen en veel creativiteit aan de dag leggen. En als dat coronavaccin er eenmaal is, gloort een voorzichtig herstel van de economie.

TEKST WILMA SCHREIBER FOTOGRAFIE EVERT VAN DE WORP

Hoe onzeker de situatie is, wordt duidelijk uit de woorden van Peter Robbers, directeur Robbers Accountants Belastingadviseurs in Apeldoorn. “De tijd om vooruit te kijken, hadden we al flink teruggebracht van vijf naar drie jaar. Nu is dat slechts drie maanden. Een aantal klanten heeft het heel erg zwaar, maar veel meer bedrijven doen het beter dan vorig jaar”, zegt hij. “De wereld is heel erg veranderd en zij hebben daar goed op ingespeeld. Natuurlijk is de coronacrisis ernstig, maar het leidt ook tot een andere kijk op handel drijven en we leren mooie en goede dingen. De één pakt dat sneller op dan de ander, maar de omzet is er nog steeds.”

Ongekende krimp
Ook Jan Vink, directeur Private Banking Noord Nederland bij Van Lanschot, beaamt dit. “Corona dwingt ons buiten gebaande paden te gaan. Voor de korte termijn heeft dit zorgelijke kanten –onzekerheid over gezondheid, inkomen en werk – maar je ontdekt dat je je bedrijfsvoering ook anders kunt doen. Dus gooi wat je hiervan leert straks niet weer overboord, maar kijk waarin je moet investeren om dat nog verder te faciliteren.” Ron Jager, Rayondirecteur MKB Veluwe en Stedendriehoek bij ING, noemt de verwachte krimp van 6% voor 2020 ongekend. “Bij de diepste crisis tot nu toe bedroeg die maximaal 3%.” De krimp wordt veroorzaakt door vraaguitval bij de consument, die minder kan uitgeven aan reizen, horeca en restaurants. “Maar ook de zorg krimpt, omdat mensen de huisarts of het ziekenhuis mijden. Het zwaarst getroffen zijn de horeca, zakelijke dienstverlening, de transportsector en de automotive.”

Verder lopen de investeringen behoorlijk terug, meldt Gerard Bernhards, manager Bedrijven voor de Stedendriehoek bij ABN AMRO. “Vorig jaar zagen we nog een stijging van 4,6%, dit jaar een afname van 5,4%. De werkloosheid, nu nog grotendeels verborgen vanwege de 1,3 miljoen medewerkers die dankzij overheidssubsidie hun loon doorbetaald krijgen, gaat dit jaar oplopen en volgend jaar flink doorstijgen”, zegt hij. “Desondanks doet Nederland het aardig goed, kijkend naar de eurozone met een gemiddelde krimp van zo’n 12%. Toch is de economische teruggang in ons land groot. De consumptie blijft op een lager niveau door de anderhalvemetermaatregelen en onzekerheid over de eigen baan.”

Cashmanagement op 1
Sjoerd Scholte, directeur Rabobank Apeldoorn en omgeving onderschrijft dat corona zowel goede als slechte dingen brengt. “Supermarkten en speciaalzaken zoals vis-, kaas- en wijnzaken doen prima zaken. De horeca had na de eerste dip een goede zomer dankzij het toestaan van ruimere terrassen en door meer bezorgen. Bovendien bleven veel Nederlanders in eigen land en besteedden hier hun vakantiegeld”, stelt hij. “Maar de tweede golf is echt een ramp, met een totaal omzetverlies van zo’n 250 miljoen euro per week, terwijl de kosten gelijk blijven. Wel blijven de bestedingen in supermarkten en speciaalzaken stijgen met respectievelijk 9% en 6%.” Het overige mkb slaat zich gemiddeld goed door de crisis heen, is zijn indruk. “Ondernemers betonen zich flexibel en innovatief. En de bijzonder goede Nederlandse digitale infrastructuur helpt daarbij.”

In alle onzekerheid van dit moment is het zaak om als ondernemer de liquiditeit in de gaten te houden, adviseert Robbers. “Nu wordt dat allemaal nog met de mantel van corona bedekt, maar straks kloppen banken en de fiscus op de deur, zeker als de resultaten achterwege blijven. Zorg dus dat je je cijfers strak hebt.” Vink sluit zich hierbij aan. “In tijden van crisis staat cashmanagement op 1, want je weet niet hoe lang de crisis nog duurt. Onderzoek ook of je businessmodel toekomstproof is. Kijk naar de retail: we hebben er zo’n tien jaar over gedaan om tot circa 15% internetaankopen te komen. Dat is nu in drie maanden tijd gestegen naar ruim 25%.”

Nieuwe werkelijkheid
Jager benadrukt het belang om goed te anticiperen op de nieuwe werkelijkheid. “Zoek nieuwe markten, nieuwe samenwerkingen, andere distributiekanalen, pas je verdienmodel aan en wees in alle gevallen scherp op de kosten. Zo kun je je bedrijf toekomstbestendig maken”, stelt hij. “Misschien kun je je medewerkers tijdelijk elders onderbrengen, zodat je ze wel vasthoudt maar de kosten kwijt bent tot de economie of je sector weer opengaat.” Daarnaast is het volgens Jager verstandig goed na te denken over globalisering. “Productie overhevelen naar China heeft ons kwetsbaar gemaakt. Ook zijn er veel transportbewegingen nodig om producten hier te krijgen. Wellicht is lokaal produceren of toeleveren dan wenselijker, ook vanuit milieuoverwegingen.”

In crisistijd maken ondernemers minder risicovolle keuzes, terwijl die bedrijfsdynamiek wel nodig is voor onze economie. “Blijf dus investeren en innoveren, wacht niet af wat er gaat gebeuren, anders ben je straks te laat”, aldus Bernhards, die een standbouwer in Deventer als voorbeeld noemt. “Die bouwt nu houtskeletwoningen, heeft zijn personeel laten bijscholen en genereert zo nieuwe afzet. Verander dus tijdig van koers als dat nodig is voor de continuïteit van je bedrijf.” Het is niet de eerste pandemie en zal ook niet de laatste zijn, betoogt Scholte. “De anderhalvemetereconomie is het nieuwe normaal net als meer thuiswerken, digitalisering, online verkopen en in Nederland op vakantie. Al deze trends worden versneld door corona, in alle sectoren”, zegt hij. “In zo’n crisis schakelen goede ondernemers door en worden creatief.”

Geleidelijk herstel
Gevraagd naar hun verwachtingen voor 2021, houden de experts flink wat slagen om de arm vanwege alle onzekerheden. “Veel hangt af van hoe snel het vaccin komt en hoe effectief het is, en of er nog een derde coronagolf volgt. Het meest aannemelijke scenario is dat de economie zich in 2021 geleidelijk herstelt, maar de 6% krimp gaan we niet goedmaken, hooguit 3,5%”, voorspelt Jager. “Pas eind 2022 zullen we het niveau van 2019 bereikt hebben. De coronacrisis kost ons, naast menselijk leed, dus twee jaar economische groei. Maar op langere termijn brengt het ons ook veel: neem online werken, dat is een stuk efficiënter. Maar het betekent wel wat voor de kantoorruimte.”

Scholte verwacht dat prijs belangrijker wordt, gezien de oplopende werkloosheid en kostenbesparingen bij bedrijven. “Innovatie, samenwerking in de keten en circulair produceren vormen dan de sleutel richting de toekomst”, zegt hij. “Winstmaximalisatie is interessant maar de generaties Z en Alpha kijken ook naar maatschappelijke doelen. Dat vergt een andere manier van kijken. Als je blijft focussen op de huidige generatie, mis je de boot. En een paar tandjes terug is niet erg: op de Veluwe wandelen in plaats van vier keer per jaar op vakantie. Het hoeft allemaal niet zo gek.”

Vink wijst op het herstel van China. “Dat is voor een extern gerichte economie als de onze van belang. Ook de maatregelen van de ECB en de landelijke overheid om de economie te ondersteunen, bieden – anders dan bij de bankencrisis tien jaar geleden – een fundament. Wel is het de vraag of bedrijven die nu in financiële coma worden gehouden onderliggend niet teveel schade hebben opgelopen en straks niet meer ontwaken. Met andere woorden, dat deze periode wellicht te lang duurt voor hun huidige businessmodel.” Bij alle onzekerheid is er volgens Robbers maar één adagium: “Ga er gewoon voor. Anders weet je zeker dat het stopt. Pak de kans om aan de goede kant te komen.”

- Advertentie -