Prognose 2020

Vier deskundigen nemen in de laatste uitgave van het jaar traditioneel de uitdaging aan om zich aan voorspellingen te wagen. Uit de signalen die zij uit de markt opvangen en uit hun inzicht in financiële ontwikkelingen, filteren zij hun verwachtingen voor de economische trends in 2020. “Er verschijnen wat wolkjes voor de zon, maar met lichte bewolking kan het nog best lekker weer zijn.”

“Er zijn vier indicatoren van belang bij het peilen van de conditie van de economie,” stelt Ron Jager, directeur Advies Zakelijk, Stedendriehoek en Veluwe bij ING Bank. “De consumptie van de huishoudens, de investeringen van de bedrijven, de besteding van de overheid en de export.

Terwijl de export de motor van het economisch herstel was, staat de export momenteel wat onder druk. De investeringen van bedrijven groeien nog licht. Hetzelfde geldt voor de bestedingen van de overheid. De consumptie van de huishoudens is op een goed niveau en dat lijkt voorlopig zo te blijven. De vraag naar woningen blijft onverminderd hoog. Er zouden nog veel meer woningen bijgebouwd kunnen worden.

Momenteel gaat het dus aardig goed met de economie en de huidige groeicijfers zijn best in orde. Wel hangen er twee donderwolken boven het economisch landschap, gevormd door de problemen met stikstof en PFAS. Daar moeten gedegen oplossingen voor komen, want anders konden we wel eens versneld een recessie inschieten. Terwijl dat op basis van de indicatoren helemaal niet nodig zou zijn.”

Onzekere factoren
“Als banken houden we de Purchasing Managers Index (PMI) in de gaten,” zegt Gerard Bernhards, directeur bedrijven Stedendriehoek bij ABN AMRO. “Daaruit blijkt dat er in ons land de afgelopen acht maanden sprake was van de grootste banengroei van de laatste jaren. Uit de index blijkt ook dat de vraag uit het buitenland wat afzwakt. Dat is voor Nederland natuurlijk een slecht teken. Daarnaast stabiliseert het ondernemersvertrouwen in de economie. Onze grote handelspartner Duitsland heeft het moeilijk, dat is veroorzaakt door de problemen in de auto-industrie. Daar merken wij ook iets van. Bij onze bank hebben we het laatste halfjaar een best forse instroom gezien bij onze collega’s van bijzonder beheer, die zich bezighouden met bedrijven in moeilijkheden. Dat stabiliseert overigens nu weer. Onzekere factoren zijn de internationale handelsconflicten, de stikstofproblematiek en de PFAS-problemen. De laatste twee factoren raken elke sector. Iedereen heeft daar, of krijgt daar, last van. Want als de bouw stagneert, heeft dat uiteraard ook gevolgen voor alle toeleveranciers.”

Voldoende perspectief
Jan Vink is directeur Private Banking Apeldoorn en Zwolle bij Van Lanschot Bankiers. Zijn analyse luidt: “Enerzijds daalt de werkloosheid verder en is het consumentenvertrouwen nog steeds hoog. Anderzijds zijn de inkopers wat minder positief geworden. Dat signaal wijst erop dat er wel wat wolkjes voor de zon verschijnen. Met lichte bewolking kan het overigens nog best lekker weer zijn.

Het is opvallend dat we een uitzonderlijk lange periode van economische groei meemaken. Meestal zijn die periodes korter. Daar plaats ik wel de kanttekening bij dat het om een gematigde economisch groei gaat. Dat kan de verklaring zijn.

In de Verenigde Staten besteden de consumenten ook prima en de werkloosheid daar is nog nooit zo laag geweest. Europa vertoont een iets ander beeld. Een aantal landen raakt in een recessie. De Duitse economie is in het derde kwartaal slechts met 0,1 procent gegroeid, na een kwartaal met lichte krimp. Zeker voor ons als exporterend land is dat een teken aan de wand. Het zou best wel eens een onsje minder kunnen worden. Er is geen sprake van een recessiedreiging zoals in 2008. Zolang de consumenten blijven besteden, is er nog voldoende perspectief.”

Geen ‘hallelujah-verhaal’
“De afgelopen jaren ging het uitstekend met de economie, althans volgens de rijksoverheid, zegt Peter Robbers, algemeen directeur van Robbers Accountants Belastingadviseurs, Apeldoorn. “Diverse berichten uit de media lijken er nu op te wijzen dat de groei wat af zal vlakken. Soortgelijke signalen vang ik niet op bij onze klantenkring.

Het beeld is divers. De regering vertelt wel dat het goed gaat en het gaat ook zeker niet slecht, maar het is geen ‘hallelujah-verhaal’. Natuurlijk zijn er sectoren en individuele ondernemingen die hard gaan, maar we hebben met elkaar erg veel tijd nodig gehad om het gat dat tijdens de financiële crisis is ontstaan te dichten.”

Duurzaamheid
Jan Vink: “Na de crisis zijn de winstniveaus tot nu toe lager gebleven dan daarvoor. Het blijft dus zaak voor ondernemers om goed naar de marges te kijken, waarbij schaalvergroting en efficiency belangrijk zijn. Er vinden dan ook veel bedrijfstransacties plaats. Ik verwacht dat die tendens zich zal blijven voortzetten.”

Gerard Bernhards: “Elke ondernemer zal moeten investeren in duurzaamheid. Het gaat er steeds meer naartoe dat grote partijen aan leveranciers vragen wat de ‘footprint’ is van hun producten. Wie de duurzaamheidsaspecten van zijn producten niet kan aantonen, mist de boot. Duurzaamheid en circulariteit zijn de topprioriteiten in alle sectoren. Daar liggen uiteraard ook volop kansen.”

Jan Vink: “En neem de bedrijfspanden. Elk kantoorpand dat in 2023 niet aan de energielabels voldoet, mag dan niet meer verhuurd worden. Enerzijds vraagt de markt om duurzaamheid, ook consumenten worden kritische op dat vlak. Anderzijds wordt duurzaamheid ook afgedwongen door regelgeving. Daar zitten op korte termijn heel veel prikkels in die leiden tot extra investeringen en extra werk. Maar de ondernemer moet het allemaal wel kunnen betalen.”

Ron Jager: “Bij alle branches liggen kansen, mits de ondernemers inderdaad duurzaamheidsinitiatieven durven nemen. Ze moeten dat voor de gezondheid van hun bedrijf doen, voor hun afnemers en voor de maatschappij.”

Efficiënter produceren en data-analyse
“De grootste groei is op dit moment in de TMT-sector (technologie, media en telecom),” zegt Gerard Bernhards. “Software is al jaren belangrijk, maar wordt alsmaar belangrijker. Ook met de zakelijke dienstverlening gaat het goed. Zeker ook als het gaat over adviezen over duurzaamheid en circulariteit. Bij de industrie zien we groeikansen in de diensten rondom de producten, zoals ‘product as a service’, waarbij producten niet verkocht, maar verhuurd worden. Groeiontwikkelingen liggen uiteraard ook bij bedrijven die zich bezighouden met het recyclen van plastic, chemie op duurzame basis enzovoorts.

Jan Vink: “Er liggen ook veel kansen bij efficiënter produceren met het gebruik van nieuwe technieken, waaronder robotisering en kunstmatige intelligentie. Daarnaast denk ik dat er weinig bedrijven zijn die het zich kunnen permitteren om niet na te denken over data-analyse.”

Innoveren, innoveren, innoveren
“In feite,” zegt Peter Robbers, “is het wat betreft het vergroten van de groeikansen voor een onderneming niet anders dan de afgelopen honderd jaar. Het gaat om innoveren, innoveren en nog eens innoveren. Dat wisten ze begin vorige eeuw al bij de ontwikkelingen van de T-Ford. Zoals altijd moeten ondernemers zich blijven ontwikkelen en niet bang zijn voor de toekomst.”

“Het is bemoedigend dat de Stedendriehoek en de provincie Gelderland voorlopers zijn op het gebied van duurzame en circulaire initiatieven en ontwikkelingen,” besluit Gerard Bernhards.

- Advertentie -