Vijf deskundigen nemen in de laatste uitgave van het jaar traditioneel de uitdaging aan om zich aan voorspellingen te wagen. Uit de signalen die zij uit de markt opvangen en uit hun inzicht in financiële ontwikkelingen, filteren zij hun verwachtingen voor de economische trends in 2018. Optimisme en vertrouwen in de toekomst overheersen, al liggen er altijd bedreigingen op de loer.

“De mondiale economie trekt aan,” stelt Gerard Bernhards, directeur bedrijven voor de Stedendriehoek en omstreken bij ABN AMRO. “De economen noemen dat ‘synchronized recovery’, omdat het herstel in diverse landen zichtbaar is. De industriële bedrijvigheid is koploper en neemt andere bedrijven op sleeptouw. Dat ligt onder meer aan de digitalisering en de snelle ontwikkeling van ‘smart industry’. In heel veel landen is het ondernemersvertrouwen hoog. Dat geldt ook voor andere indicatoren, zoals het consumentenvertrouwen. Dat tekent de kracht van het economisch herstel.”

“Wereldwijd staat het merendeel van de seinen inderdaad op groen,” beaamt Martin Zwiers, partner van De Jong &Laan. “Vertaald naar ons land merk je dat ondernemers positief gestemd zijn en investeringen willen doen. Er is voldoende geld in de markt, waardoor onderbouwde financieringsaanvragen kansrijk zijn. De krapte op de arbeidsmarkt is wel een aandachtpunt. Sterker nog: voor veel organisaties is het aantrekken van nieuwe mensen en het vasthouden van de huidige medewerkers zowel een uitdaging als een voorwaarde om verdere groei mogelijk te maken.”

Positieve verwachtingen
Jan Vink is directeur Private Banking Apeldoorn en Zwolle bij Van Lanschot Bankiers. “Tijdens de jaren die achter ons liggen, probeerden veel bedrijven hun resultaten te verbeteren door een focus op het terugbrengen van de kosten,” legt hij uit. “Nu gaan de omzetten weer omhoog. Hoewel de marges scherp blijven in het midden- en kleinbedrijf profiteren ondernemers van de stijging van de binnenlandse bestedingen. Een aantal jaar geleden lag de nadruk op vervangingsinvesteringen, oftewel op overleven op de korte termijn. Nu ligt de nadruk op uitbreidingsinvesteringen. Dat is illustratief voor de positieve verwachtingen voor de toekomst.”

“Ten opzichte van vorig jaar hebben wij ongeveer 25 procent meer financieringsaanvragen ontvangen van mkb-ondernemers,” vertelt Ronald van Wetering, directeur bedrijven bij de Rabobank Noord- en Oost Achterhoek. “Bovendien is het opmerkelijk dat het aantal aanvragen dat we hebben afgewezen drastisch is verminderd. Dat betekent dat de kwaliteit van de aanvragen duidelijk is verbeterd, inderdaad vanwege de positieve verwachtingen voor de toekomst.”

Gerard Bernhards: “Wij zijn als banken ook beter ingespeeld in de contacten en samenwerkingen met andere vormen van financieringen, zoals crowdfunding, met private investeerders enzovoorts.”

Wim Eilander (directeur Private Banking bij ING, Apeldoorn) noemt het opvallend dat de vragen uit de markt overeenkomen met de economische trends. “Het aantal faillissementen neemt duidelijk af en er is veel kredietbehoefte. Enerzijds om het werkkapitaal uit breiden, anderzijds ook voor bedrijfsovernames. Het is eveneens opvallend dat we de instabiliteit in de wereld niet terugzien in de markt. Terwijl er toch genoeg ontwikkelingen zorgen baren, zoals de spanningen in het MiddenOosten, de Brexit en de dreigingen tussen Noord-Korea en de Verenigde Staten.”

Groeicijfers
“Alle sectoren groeien,” stelt Ronald van Wetering. “Wel zien we grote verschillen tussen sectoren en binnen sectoren. Het is dus lastig om over gemiddelden te spreken en daar conclusies aan te verbinden. Maar over het algemeen is het duidelijk dat de zakelijke dienstverlening heel sterk groeit, terwijl de automotive sector minder hard groeit. Bij individuele bedrijven zijn voor al de omstandigheden belangrijk. Bij de detailhandel gaat het bijvoorbeeld om de locatie, het onderscheidend vermogen en over de combinatie van offline en online.”

Wim Eilander: “Het groeicijfer van dit jaar is al bijgesteld. De verwachting was een groei van 3,1 procent, dat is 3,3 procent geworden. Voor volgend jaar verwacht de ING een economische groei van 2,6 procent. In vrijwel alle sectorenverwachten wij iets minder groei dan in 2017.

De voornaamste redenen waarom we een iets lagere groei verwachten, zijn de in stabiliteit in de wereld en de krapte op de arbeidsmarkt. De kansen liggen bij samenwerking, innovaties en digitalisering. Ik vind het onvoorstelbaar dat er nog steeds bedrijven zijn die niet inzetten op digitalisering.”

Jan Vink: “Het gaat nog steeds om een groei die boven de trend van de lange termijn ligt. Wel moeten we beseffen dat er sprake is van een tennisbaleffect. Nederland was gedurende de crisis behoorlijk ver teruggezakt. Nu zitten we weer aan de bovenkant, dankzij een versnelde inhaalslag. Dat normaliseert zich nu, maar is er nog steeds een prachtig groeicijfer. Bovendien gaan de binnenlandse bestedingen duidelijk omhoog. Dat legt een stevig fundament voor stabiele groei.”

“Ook de verkoop van bedrijven neemt weer een sprong,” zegt Martin Zwiers. “Nogal veel familiebedrijven zonder opvolging hebben soms al jaren de wens om te verkopen, maar de mogelijkheden waren vaak beperkt omdat de resultaten onder druk stonden. Nu de verwachtingen positief zijn en er veel geld in de markt is, nemen die mogelijkheden aanzienlijk toe. Ik merk sowieso dat gesprekken met ondernemers weer gaan over de toekomst, in plaats van over het beperken van de kosten om uit de problemen te blijven.”

Bedreigingen
“Ook in de crisistijd waren er bedrijven die prima presteerden,” zegt Gerard Bernhards. “Nu is de trend gunstig, maar als partijen niet goed op actuele ontwikkelingen inspelen, dan missen ze de boot. Goed ondernemerschap blijft essentieel.”

Ronald van Wetering: “Het blijft dan ook van het grootste belang om voortdurend te kijken of het businessmodel nog wel past bij de veranderingen van de tijd. Elke sector kan te maken krijgen met ‘disruptie’, (een radicale verstoring of verschuiving van de markt door nieuwe partijen met een totaal andere aanpak, zoals bijvoorbeeld Airbnb in de toeristenbranche of Uber in de taxisector, red.). Ik durf niet te garanderen dat welke sector dan ook daar in de toekomst geen last van krijgt.”

Wim Eilander: “Een duidelijke trend speelt zich af op de huizenmarkt. In Gelderland is het aantal verkopen alweer 26 procent hoger dan in 2013. De komende jaren zal dat percentage afnemen omdat er sprake is van krapte. De makelaars hebben wel woningen in de etalage staan, maar veel minder dan een jaar geleden. Er is veel meer vraag dan aanbod. Ik maak me daar zorgen over; we willen uiteraard niet in dezelfde situatie terecht komen als in 2008.”

Voor Martin Zwiers blijft de detailhandel nog even zorgen baren. “Althans het gedeelte dat zich beperkt tot fysieke winkels en weinig online-activiteiten ontwikkelt.

Bouwbedrijven die vanuit deze regio ook richting het Westen van het land actief zijn, doen het goed. Maar er zijn zelfs nog faillissementen van bouwbedrijven die zich beperken tot de eigen regio.

Gerard Bernhards: “Het ruimhartige beleid van de Europese Centrale Bank en de centrale bank van de USA heeft de koers van de aandelen fors gestimuleerd. Nu het beleid minder ruimhartig wordt, bestaat het risico dat er een forse correctie kan komen op de beurskoersen.”

Jan Vink: “De krapte op de arbeidsmarkt is een lange termijn thema. Dat daagt uit om nu eens eindelijk goed na te gaan denken over gewenste arbeidsvormen waarbij de kracht van de mensen centraal staat. Het is een verkeerd uitgangspunt om alleen uit te gaan van de voordelen van flexibiliteit voor werkgevers. Het uitgangspunt is schaarste. De jongere generatie heeft minder moeite met flexibele arbeidsovereenkomsten. Maar het sociale kader ontbreekt vooralsnog en dat kan een tijdbom voor de toekomst worden. Nu zijn er al een heleboel ZZP’ers die geen pensioen opbouwen.”

Adviezen
“Nadenken over het personeelsbeleid behelst volgens Martin Zwiers dan ook meer dan het beantwoorden van de vraag hoe je aan geschikte medewerkers komt. “Het gaat vooral ook om de vraag hoe je de juiste mensen vasthoudt. “Gelukkig zie je steeds vaker dat bedrijven intern onderzoek doen naar waar mensen de meeste voldoening uithalen en waar ze echt goed in zijn. Als je mensen meer ruimte en meer verantwoordelijkheid geeft, dan komen ze tot verdere ontplooiing en dat verhoogt de productiviteit en de innovatiekracht. Dat adviseer ik ondernemers.”

Ronald van Wetering adviseert ondernemers om te blijven werken aan de eigen ontwikkeling. “Blijf innoveren, werk samen en kijk ook buiten je eigen branche. En zorg voor een mooie wereld door een focus op bijvoorbeeld duurzaamheid, wil ik daar graag aan toevoegen.”

Gerard Bernhards: “Ook ik raad ondernemers aan om echt werk te maken van de verduurzaming van de onderneming. Dat is tevens een financieel advies, want bedrijven en sectoren die het beste omgaan met energieverbruik en het hergebruik van grondstoffen zijn de winnaars van de toekomst.”

Wim Eilander: “Innovatie blijft essentieel. De ontwikkelingen van bijvoorbeeld 3d-printing en robotisering gaan snel. Ik adviseer om bij samenwerking en kennisuitwisseling niet alleen over de grenzen van de eigen sector te kijken, maar ook over de grenzen van de eigen regio. Wat de eigen regio betreft, zijn we sterk in de hightech maakindustrie en de agrofood. Daaruit bestaat ook het grootste gedeelte van de Britse export. Hier kan de Brexit dus wellicht kansen voor onze regio bieden.”

Jan Vink besluit met het advies: “Het aantrekken van de economie geeft ondernemers in het mkb de gelegenheid om wat meer afstand van hun dagelijkse werk te nemen. Ik raad ondernemers aan om zichzelf de tijd te gunnen om uitgebreid te klankborden met anderen die niet noodzakelijk in dezelfde branche actief zijn. Een bredere blik kan helpen om het bedrijf verder te ontwikkelen.”

- Advertentie -